14 Şubat 2021 Pazar

The Map of Tiny Perfect Things


Hayatımız genellikle sıradan günlerle geçer. Hatta bazen hep aynı günleri yaşıyoruz zannederiz. Dolayısıyla zihnimiz ileride farklı olması için bize hayaller kurdurur. Diğer bir yandan da geçmişte yaşanan olumlu deneyimleri yeniden yaşama arzusu, olumsuz yaşanan olaylardan uzak durmak için bir koruma kalkanı oluşturur. Geçmişte veya gelecekte dolaşan bu düşünceler ve inanç yığını olan zihnimiz hayatı dolayısıyla yaşamamıza engel olur.

Groundhog Day gibi The Map of Tiny Perfect Things isim film, aynı günün defalarca yaşanmasını konu alan bir film. En büyük farkı ise salt bir komedi olmaması. Aynı günü yaşayan Mark, bir gün fark eder ki bu kaderde yalnız değildir. Margaret de aynı onun gibi bu günde sıkışıp kalmıştır. Yaşadıkları yaklaşık 16 saatin uzmanı olmuşlar. Çevrelerinde yaşadıkları anların haritasını çıkarmışlardır. Her küçük anı daha iyi nasıl bunun yollarını ararlar.

Yaşadıkları hayatın geçip gitmesine izin verilmediği için her anın küçük mutluluklarını keşfederler. Bu kader onları yakınlaştırmaya başlar. Oysa Margaret’in bir sır vardır. Bu sırdan dolayı yeni günleri de yaşamak istememektedir. Hayatın yeni anlarına hazır değildir. Mark ve Margaret belli bir sebepten dolayı birbirini hayatlarına çekmiştir. Mark küçük anlara ve ona önemsiz gibi gözüken detaylara görmeye başlar, Margaret ise artık devam etme cesaretini gösterecektir. İşte o zaman özgür olacaktır; hayatın amacı dördüncü boyutu çözmek, kansere çözüm bulmak değildir, hayatın amacı sadece yaşamaktır.

23 Ocak 2021 Cumartesi

2020'nin Ardından



Hemen hemen herkes, 2020 senesinden kurtulmak için can atıyor. Ülkemizdeki sıkıntıların üzerine patlak veren pandemi, birdenbire hayatımızı derinden etkiledi. Ardından İzmir’de deprem derken, şimdi gelen yeni yasaklar, kısıtlamalar, iyiden iyiye bunaltı hepimizi. ‘Daha başımıza ne gelebilir?’ sorusu kafalardayken yeni yıldan olumlu beklentileri olanlar azımsanmayacak kadar çok.

Peki ne olacak yeni yılda? Her şeyin suçlusu 2020 mi? Yoksa sadece gezegenlerin dizilişi mi? Oysa ne demişti Tanrılar Okulu’nun yazarı: ‘İçte ne varsa dışta da o vardır. Dışarıda olan hiçbir şey yoktur.’ Kitapları başucunda tutuyor, güzel sözleri bolca paylaşıp, beğeniyoruz. Paylaşılan bu sözleri içselleştiriyor muyuz? Hayatımıza katıyor muyuz?

Nedir bizi gerçekten rahatsız eden dışsal faktörler? Korku? Kısıtlanmak? Gelecek kaygısı? Başkaları için endişelenme? Pandeminin en büyük etkilerinden biri mevcut sistemin, kurulu düzenin bir anda değişmesi veya tamamen yıkılması. Kaybetmekten korkulan güvencenin- kendimizce kurduğumuz güvenli düzenin- bozulması veya bozulma riski. İçimizde bu güvenceye ihtiyaç duyan ne? Zihnimiz ve zihnimizin derinliklerindeki çocukluğumuz… Zihinden özgürleşmiş, çocukluğundaki travmalar ile çalışmış ve yetişkin olmuş biri, hepimiz gibi mi etkilenir miydi yoksa belirsizlikle, güvencesizlikle barış halinde mi olurdu?

Güvencesizlik, Evren’in en doğal durumu mu yoksa sadece dış olayların yarattığı bir sonuç mudur? Bu sorunun yanıtını bulmak için yeterince uzun bir sorgulama yaparsak; yaratılan tüm bu düzenin hiç de öyle sabit olmadığını, her şeyin daimî olarak hareket halinde olduğunu keşfederiz. Dolayısıyla tutunduğumuz ne varsa hepsi her an değişebilir. Hepsi eninde sonunda son bulacaktır. Tutunduğumuz ve 2020’nin tehdit ettiği neler var? Varlıklarımız, ev, araba, iş… Pozisyonlarımız, mevkiimiz, imajımız, nasıl göründüğümüz, gösterdiğimiz hayat tarzımız… Sevdiklerimiz, kendimizin ve çevremizdekilerin sağlığı… Bu listeyi kendinize göre uzatmak mümkün… Belki en kötüsü belirsizliğin kendisi… Korkunun ta kendisi!

Daha geniş bir çerçeveden bakıldığında görebiliriz ki, tüm bu liste zamana bağlı ve zaman içerisinde ister istemez hepsi bir gün son bulacak. Son bulmayan ne var? Zamana bağlı olmayan ne var? Derinde çılgınca dönen tekerleğin merkezinde sabit ve değişmeyen ne var? Her bireyin kendi yolculuğunda keşfetmesi gereken bu soruyu bir kenara bırakırken araştırmamıza devam edelim.



Dışarıda bir şey yoksa, birey diyebilir ki, ‘Salgını ben tek başıma mı yarattım? Tüm dünya bundan etkileniyor?’ Elbette tek bir kişi böyle küresel bir durumu yaratmaz ancak bireyler bağımsız değildir. Hepimiz büyük sistemlerin küçük bir parçasını oluştururuz. Görünürde büyük bir hareketi başlatan bir kişi bile olsa, kolektif anlaşma olmadığı takdirde, daha büyük bir hareket başlamaz. Salgının bizlerde yarattığı duygu ve düşünceler, çoğunluğun derindeki bilinçdışı korku, endişe, ayrımların sonucu olabilir. Gerçek özgürlüğü bulanmayan özümüz, dışarıya karşı yaratılan Kişilik isimli imajın zindanından çıkmak istiyor olabilir.

2020 bizlerin kendi kendimizle kalabildiğimiz, durup her şeyi irdeleme fırsatı bulabildiğimiz bir yıl oldu. Hala bunu yapmadıysak, 2021 de hizmetimizle…

5 Ocak 2021 Salı

Soul


Ölümden sonra ruhumuza ne olur? Öteki dünya var mı? Sonrası varsa, önceki dünya var mı? Nereden geldik, nereye gidiyoruz? Önceki ve sonraki diyarlar varsa bu dünyadaki hayatın amacı ne? Bizim amacımız nedir? Ölen sadece bedense ruhumuza ne oluyor? Her planlanmış bir kurguysa özgür irademiz var mı?

Tüm zor soruların bir kısmını, belki de tamamını aklımıza getirebilecek türden bir film: Soul (Ruh) Annesinin baskısı altında olan orta yaşlı müzik öğretmeni Joe hayatındaki hedefine bir türlü ulaşamamıştı. Annesi onun sigortalı, güvenli bir öğretmen olarak işe girmesini önerirken, kendisi caz grubunda piyano çalmayı arzuluyordu. Defalarca hayal kırıklığına uğramış Joe, tam da istediği bir fırsatı yakalamıştı ki, birden bire bir çukura düştü. Neredeydi? Ölmüş müydü? Böyle bir zamanlama hiç de adil gözükmüyordu ona. Ne yapıp edip dünyaya yaşama geri dönmeliydi!

Bir şekilde doğum öncesi diyebileceği bir yere vardığında her bebeğin belli özelliklerle dünyaya gittiğini fark etti. Özelliklerin bir çoğu onlara veriliyordu ancak son bir özellik boştu; o belli olmadan doğum biletini alamıyordu. Joe’ya göre bu son özellik hayat amacıydı. Oradaki görevliler, belki de melekler yaşam pırıltısı diyorlardı. Joe kendi yaşam amacının bir grupta piyano çalmak olduğuna emindi.

Hiç umulmadık bir sürpriz ve maceraların sonunda Joe, hayal ettiği geceye kavuşur. Sonrasında ise önemli bir şey fark eder: Hayat amacına ulaşmıştır ancak hiç de hayal ettiği gibi değildir. Hedefe ulaşmak ile hedefi hayal etmek farklıdır. Hedefe ulaşmaya programlı zihnimiz ona ulaşınca bir dopamin salgılar, bu kişiye kendini iyi hissettirir ancak etkisi çabucak bitiverir. Joe bunun farkına varmasaydı belki de yeni hedefler koyarak arzu denilen kısır döngünün içinde bulacaktı kendini. Oysa hayatında fark ettiği diğer önemli bir mesela hayatın anını yaşamaktan küçük detayları fark etmekten uzak oluşudur. Yıllardır gittiği berberini bile gerçekten tanımadığı anlar. Artık anlamıştır:

Hayatın amacı varsa; zaman devrededir... Amaç, hedef ileridedir; gelecekte. Gelecek kavramı ile kendini meşgul eden tek canlı insandır. Hayatın kendisi amaçtır, bir hediyedir ve sonu vardır. Gelecek geldiğinde de sadece şu andır ve çok kısa bir süre sonra geçmiş olur. Şu an olmayan bir zaman dilimi yoktur. Anlar yaşamı oluşturur. Hayat kendisi yaşanmaya değerdir... Birazı miras, birazı özgür irade, her şeye rağmen yaşamaya değerdir...

29 Aralık 2020 Salı

Bir Başkadır

Bir başkadır benim memleketim. Memleketimiz insanlarına genel bir bakış atan ilginç bir dizi.

Ülkemiz değişik yelpazeleri barından renkli bir toplum olmuşsa da son zamanlarda siyah-beyaz gibi keskin ayrımlar daha fazla görünür hale geldi. Başını örtenler ve örtmeyenler, sadece pozitif bilimlere inananlar ve sadece hacı-hocaya inananlar, okuyamadan kendine bir dünya kuranlar ve fazla okumaktan dünyayla bağ kuramayanlar… 

Tüm bu kutuplaşmalara yer verilen dizinin kahramanlarının ardında psikolojik olaylar yatmakta. İçinden kolay kolay çıkamayacakları üçgenler mevcut: Kurtarıcı-Kurban-Fail üçgeni gibi.

Meryem

Abisi ve yengesinin yanında yaşayan Meryem, ayılmalara bayılmalara başlayınca kendini psikolog Peri’nin yanında bulur. Gayet zeki bir kız olan Meryem, Peri’nin bazı taktiklerini eleştirmekten de kendini alamaz. Tüm bu modern yaşamın sahte kimlik ve iletişiminin yanında içtenlikle iletişim kurmaya çalışan biridir.

Peri

Zengin ve kültürlü bir ailenin kızı Peri, okulların dışında tatillerini yurt dışında geçirerek ülkesinin insanlarından bir parça uzak kalmıştır. Annesinin oldukça baskın olduğu aile yapısında, ilişki kurmakta zorlanır. Can simidi gibi sarıldığı birkaç spritüel araç da ona tam anlamıyla çözüm değildir. Tüm bu durumdan ebeveynlerini sorumlu tutarken, Danışmanı Merve onu zorlamaktadır. Scott Peck’in dediği gibi ‘Her psikolog önce kendi üzerinde çalışmalıdır.’ Peri seanslarına süpervizyon veren meslektaşı Gülbin’e açılır ancak yüzleşmesi gereken konulardan kaçar durur. Onu çileden çıkartan en temel konulardan biri başörtüsüdür.

Gülbin

Peri’ye süpervizörlük yapan Gülbin’in yaşantısı ailesinin tam tersidir. Kürt asıllı aile, doğudan belli bir mal varlığı ile gelmiş dini bütün bir ailedir. O da kendi ailesini reddetmektedir, tamamen sessiz olan babasının yerini sanki ablası almıştır. Her türlü küfür ve eleştiriyi yapan ablası sonrasında Allah’a sığınmaktadır. Gülbin’in özel yaşamı da iyi değildir. Kendi tabiriyle takıldığı erkek arkadaşını başka bir kadınla yakalar: Melisa.

Melisa

Melisa ‘total’i hedefleyen bir dizide oynamaktadır Halkın göreceli olarak daha fakir kısmına hitap eden diziyi eleştirirken, takipçi sayısının artışından ve kendinden fotoğraf isteyen insanlardan içten içe memnundur. Gülbin onu Sinan ile yakaladığında sinirlenmez bile…

Sinan

Sinan cinsellik bağımlısıdır. Spora gider ve her gece bir kadını evine atmak için sistematik bir şekilde çalışır. Oysa onun da ardında bir aile dinamiği yatmaktadır. Babası vefat etmiş olan Sinan’ın annesi, tipik bir şekilde ona sitem ederken hala onu küçük oğlu gibi görür. Babasından alamamış adamlarla annesinden alamamış kadınların dansıdır bu. Sinan’ın tek devamlı ziyaretçisi temizliğe gelen Meryem’dir.

Ruhiye

Ruhiye, Meryem’in yengesidir. Son derece donuk olan Ruhiye’yi hiç konuşmayan oğlu takip eder. Ruhiye kurbandır, kocası ise kurtarıcı. Onu olduğu gibi sahiplenen, gerektiğinde fiziksel gücünü ortaya koyan ancak sabrının son noktasına gelmiş biri.

Oysa Rukiye’nin donup kalmasının ardında bir çocukluk travması vardır. Hesaplaşma olmadığı sürece iyileşmeden bu yara için geçmişe dönmek kaçınılmazdır. Kurbanın fail, failin kurbana döneceği an yakındır… 

Hayrunnisa

Babası hoca efendi, annesi ise sessiz bir ev kadını. Oysa kendisi hiç de bu dünyaya ait değilmiş gibi. Onları seviyor sevmesine ancak ne ailesi ne de mahallesi ona yakın gelmiyor… O da diğerleri gibi atalarından gelen kaderin görünmez etkileri ile oradan oraya yalpalıyor. Onu da bu durumdan kurtarmak isteyen biri var: Meryem’in abisi Yasin.

Yasin

Yasin’in ailesine veya geçmişine dair fazla bir bilgi yok. Ancak kurtarıcı ve koruma rolü ortada. Hem eşinin problemlerine rağmen onu seçmiş hem de kardeşine bakıyor. Eşinin ruhen başka bir yerde olması onun gözünü başkasına kaydırmış gibi. Oysa o hala karısının iyileşmesini, çocuğunun konuşmasını arzuluyor.

Tüm bu çabaları sonuç vermeyince ortaya çıkan duygular ise öfke ve sonunda çaresizlik. Çözümü ise yüceleştirdiği hocada arıyor: Ali Sadi Hoca’da…

Ali Sadi Hoca

Hocanın hayatı Allah ve onun yardımını isteyen müridlerinden ibaret. Her şeye, herkese bir çift sözü, çözümü olan hocanın, kendi hayatının varlığını ancak eşinin vefatı ile idrak ediyor. Kızının da Konya’ya dönme kararı onu derindeki yalnız çocukla baş başa bırakıyor.

İşte bir başkadır bizim insanımız…

Herkes başkalarına kalbinde bir yer açtığında hem dış dünyamızda hem de iç dünyamızda tüm ayrımlar, kutuplaşmalar sona erecek.

Bir biz var, bizden içeri” diyeceğiz…

26 Aralık 2020 Cumartesi

Where We Belong

Hocaya sormuşlar; ‘Biz evleniyoruz, ancak hangimizin ülkesinde yaşayacağımıza karar veremiyoruz. Bize yardımcı olur musun?’ Hoca demiş ki, ‘Hanginiz ülkesini daha çok seviyorsa öbürünün ülkesinde yaşayın.’ Demek oluyor ki ülkemizle ne kadar barışıksak, dilediğimiz yerde yaşayabiliriz. Ülkemizden ne kadar nefret ediyorsak, ne kadar reddediyorsak, başka bir yerde yaşama şansımızı da o kadar tepiyoruz. Bu durum hayatımızın tüm alanlarında geçerliliğini koruyor. Ailemizi, bir kişiyi, kendimizi, kendimizin bir yanını reddediyorsak o durum hep karşımıza çıkıp duruyor.

Nereye aidiz diye çevirebileceğimiz film Where We Belong’un kahramanı Tayland’lı ergen kızın hayali Finlandiya’ya gitmek için burs kazanmaktır. Babasının erişte dükkanında erişte pişirmekte, diğer bir yandan İngilizce kursuna gitmektedir. Ergenlikle başlayan kimlik arayışında babasıyla yaşadığı iletişimsizlik arkadaşlarıyla da başak bir boyutta ortaya çıkar. Çocukluğumuzda yaşadığımız olaylar bağlanma modellerini belirler. Her iki ebeveynle kurduğumuz farklı ilişki farklı bağlanma modellerini de beraberinde getirebilir. Dolayısıyla içimizde oluşturduğumuz parçalar farklı davranır. Arkadaşlarımıza güvenle bağlanırken, romantik ilişkimizde kaçıngan bir tavır sergileyebiliriz.

Baş roldeki Sue’nun çocukluğuna bakınca neler görüyoruz? Annesinin erken kaybından sonra evin annesi gibi babasına her konuda yardım eden Sue, babasının muhtemel depresyonundan dolayı onunla fazla bir bağ kuramıyor. Dolayısıyla Sue, kaçıngan bir bağlanma modeli gösteriyor. En iyi arkadaşı Belle ile bile belli bir yere kadar yakınlaşabiliyor. Belle ise onun kurtarıcısı gibi; devamlı kendini arkadaşını savunurken ve koşulsuz bir şekilde onu desteklerken bunuluyor.

Sue tüm bunlardan bıkmış ve çözümü Finlandiya’ya gitmekte arıyor. İçindeki yaraların ya farkında değil ya da onlarla yüzleşmek ona çok zor ve acılı geliyor. Çocukluğunda yaşana erozyon ergenlikle kasırgalara yol açıyor. Oysa her zaman bir destek vardır ve destek ona hiç beklemediği bir yerden geliyor...

13 Aralık 2020 Pazar

David Attenborough: A Life on Our Planet


1937’de sadece 2.3 milyar olan insan nüfusu, 2020 yılında 7.8 milyar olurken, havadaki karbon oranı %48 artar ve doğal alanlar %100 düşerek sadece %35’e geriler.

'Matriks' filminde Ajan Smith insanın yayılışını şöyle tarif eder:

“…anladım ki sizler aslında memeliler sınıfına dahil değilsiniz. Bu gezegendeki tüm memeliler, yaşadıkları çevre ile içgüdüsel olarak bir denge kuruyorlar. Ama siz insanlar öyle değilsiniz. Bir bölgeye yerleşiyorsunuz ve çoğalıyorsunuz, tüm doğal kaynakları tüketene kadar çoğalıyorsunuz. Canlı kalabilmenizin tek yolu başka bir bölgeye yayılmak. Bu gezegende bu şekilde yaşamını sürdüren bir organizma daha var. Ne olduğunu biliyor musunuz? Virüsler. İnsanlar hastalıktır. Bu gezegenin kanserleri. Sizler vebasınız.”

Kabul etmesi zor ancak insanın, bir memeli olarak yaşadığı dönemler yaklaşık 50,000 yıl önce Tarım Devrimi ile yavaş yavaş sona ermiş. Biriktirmek hayatta kalmanın yerine elimizdeki tutmak ve daha fazlasını elde etmek için çalışan zihinler oluşturdu. Daha fazla güvenlik ve daha fazla üretmek kısır döngü gibi devam ederken, artan güvenlik sayesinde nüfus artışı uçarak tavan yaptı. Sıcak savaşların yerine soğuk savaşlar ve sinsi politikalar alınca iş başkalarını öldürmek yerine başkalarını sömürmeye dönüştü. Gelirin son derece adaletsiz dağılımı tüketimi körüklerken dünyada çevresel sıkıntılar baş göstermeye başladı.


Doğa dostu David Attenborough yaptığı belgeselde hayat boyu edindiği bilgileri paylaşıyor ve durumun vahim olduğunu belirtiyor. Konuşmak, gösteri yapmak yerine bir an önce harekete geçilmesi gerekiyor. Sadece örgütler veya devletlerin değil bireylerin harekete geçmesi şart. Her mum kendini aydınlattığı gibi yakın çevresini de aydınlatabilir. Detaylıca araştırmak belli herkesin harcı değil ancak çok basit üç madde bize büyük nefes aldırır.

1. Tüketmemek: Hiç bir şeyi fazla almamak; özellikle paketli ürünlerden, içeriğinde plastik, ağaç-kağıt, hayvanlar bulunan ürünler. a) Her konuda minimalist yaşamak, daha detaylar için minimalizmle ilgili yazıyı okuyabilirsiniz

2. Fazla Doğurmamak: Her çiftin iki çocuğu olsa teorik olarak dünya nüfusu sabit kalırdı. Demek ki ölüm oranından çok fazla bir şekilde doğum oranı var. Çoğalıp kendi türünü, inancını, hükümdarlığını büyütmeye çalışan zihin, zaten insanlığın sonunu getirecek.

3. Farkındalık: Zihinsel olarak düşülen ikilemin farkına varmak ve her bireyin kendi yapacağı yolculuk ile içsel çatışmalarının farkına varması; iç huzuru dış huzuru getirecek dolayısıyla dışarısı ile uyumlu bir şekilde yaşamaya başlayabileceğiz. Elbette farkındalık bilgiyi de içerir. Çevremize duyarlı olarak ve uyanık olarak yaşamak gereksiz yere kaynak kullanımını ve çevreyi kirletmeyi engelleyecektir.

Bu üç faktör bize az da olsa nefes aldırır; yoksa yok olacak Dünya değil insanlığın kendisidir. Dünya her şart yeni döngülerle kendini dengeye kavuşacaktır. Tüm bunları hala ciddiye almıyorsak veya ‘bana ne’ diyorsak yeni bir Nuh’un gemisi kapıda demektir. İnsan bu konuda bir şeyler yapıp kaderini değiştirecek güce sahip mi?

Yoksa kaderimize razı olup olanları izleyecek mi?

8 Aralık 2020 Salı

Farkındalık

Son zamanlarda çoğumuzun ağzına sakız olmuş sözcüklerin başında yer alıyor ‘farkındalık’ kelimesi. Hatta ‘Farkındalığınız pek yüksek’ gibi söylemlere de rastlamak mümkün. Pek çok yeni kelimede olduğu gibi bu kelime de tam olarak özümsenmeden günlük konuşma dilimize giriveriyor. Oysa bu kelime yabancı bir kelime değil. İngilizce ‘Awareness’ sözcüğünün Türkçe karşılığı… Fiil hali, fark etmek. Dolayısıyla iş, fark etmek ile başlıyor. Farkındalık, fark etmek ile oluşuyor. O zaman neyi fark etmemiz gerekir? 

Neyi Fark Edeceğiz?

Her şeyin kökeni zihnimiz…

Zihin yüzbinlerce yıldır bizi hayatta tutmaya çalışırken, beynimizi en verimli – yani en az enerji harcayarak – kullanmanın yollarını keşfetmiştir.

86 milyar nöron barındıran bu muazzam ağ, bedene giren oksijenin yaklaşık %20’sini harcar. Bu sebeple her dakika bilinçli bir şekilde düşünmek ve karar vererek son derece masraflıdır. Zihin geçmişten gelen bilgi ve deneyimler ile bize otomatik düşünce ve davranış kalıpları yaratarak fazla enerji tüketimini engeller.

Tüm bu otomatik pilot, bir süre sonra hayatımıza yön vermeye ve temel düşünce şeklimizi ve alışkanlıklarımızı belirler. Her şeyi kendi çerçevemizden görmeye başlarız. Bu filtreleme sistemine ‘Dar-görüşlülük’ diyebilirsiniz. Bu sistemi besleyen bilgi ve deneyimler önce ailemizden sonra da içerisinde yaşadığımız topluluklardan gelir. İçgüdüsel olarak bu topluluklara ait hissetmek isteriz. Bunun da temelinde hayatta kalmak vardır.

Öyleyse ilk adım bu oto-pilot sistemi fark etmektir, sorgulamaktır. Durmak ve izlemektir. Fiziksel olarak duramasak da, içsel olarak bir adım geriye çekilip zihni gözlemlemek - ki bu meditasyondur. Zihnin nasıl başka fikirleri kendine tehdit olarak gördüğünü ve mevcut düşünce yapısına nasıl sadık olduğunu fark etmek, farkındalığın en önemli adımıdır. Bebekken zincirlenen ve büyüdüğünde ayağında bir zincir olmamasına rağmen bir yere gidemeyen fil gibi, biz de zincirlerimizi fark ettiğimizde artık adım atmaya, gönlümüzün götürdüğü yere gitmeye ve gönülden gelenle fark yaratmaya başlayabiliriz. 

Ben Kimim?

Sessiz bir şekilde gözlemleme bizi bambaşka bir bakış açısına götürür. Her durumun, olayın, kişinin ardında olana bakmaya ve anlamaya yol açar. Bu durum, bir araştırmacı gibi her şeyi kurcalamanın ötesinde bize derin anlayış sağlar. Evrendeki hiç durmadan hareket halinde olan ve birbirini etkileyen sistemleri fark ederiz.

Hiçbir şeyin kişisel olmadığını gördüğümüzde hayatın bu derin anlayışı ile uyumlu hale geliriz. Büyük bir sistemin bir parçası olduğumuzu kavramak bize güç verir. Sınırlı da olsa içerisinde bulunduğumuz sistemde özgür irademizi keşfederiz. Savaşlar biter, uyum sağlama güdüsü, bir şey olma zorunluluğu, bir şey başarma arzusu kaybolur.

Sadece nihai bir soru kalır geriye: Ben kimim?